Dlaczego buty tak wiele mówią o narodach?
But jako pomost między ciałem a ziemią
Stopy dotykają ziemi jako pierwsze. To one czują kamienie, błoto, piasek, śnieg. Obuwie jest więc czymś w rodzaju pośrednika między człowiekiem a światem, w którym żyje. Kiedy patrzy się na tradycyjne buty, da się z nich wyczytać, czy ziemia była mokra, sucha, kamienista, zimna czy parząca od słońca. Sandały z cienkiej skóry mówią o upale, futrzane buty o mrozie, a drewniane chodaki – o błocie i wilgoci.
W wielu kulturach ziemia nie jest czymś obojętnym: to przestrzeń święta, miejsce przodków, pole uprawne dające życie albo pustynia, z którą trzeba stoczyć codzienną walkę. Stąd także różne zwyczaje związane z bosością: kapłan wchodzący do świątyni bez butów, pielgrzym pokonujący trasę na bosaka, czy zakaz wchodzenia w obuwiu do domu. Każdy z tych gestów jest komunikatem – buty mówią, ale ich brak też.
Gdy zacznie się na nie patrzeć jak na „tłumaczy” między człowiekiem a jego środowiskiem, nagle oczywiste staje się, dlaczego w jednym kraju dominują sandały, w innym filcowe walonki, a gdzie indziej grube drewniane podeszwy. To nie jest przypadek ani tylko moda, ale wypadkowa klimatu, gleby, warunków pracy i przekonań religijnych.
Funkcja praktyczna i komunikat kulturowy
Każde tradycyjne obuwie da się opisać na dwóch poziomach: jak chroni stopę i co mówi o właścicielu. Te dwa poziomy zawsze współistnieją. W Japonii geta unoszą stopę ponad mokrym, błotnistym gruntem, ale jednocześnie pokazują status i płeć noszącego: wysokość i kolor pasków nie są przypadkowe. W Europie obcasy pierwotnie miały ułatwiać jazdę konną, a szybko stały się symbolem elegancji i wysokiej pozycji społecznej.
To, czy but jest skromny czy krzykliwy, prosty czy bogato zdobiony, szyty z jednego kawałka skóry czy z wielu kolorowych tkanin, mówi wiele o tym, jak dana kultura myśli o:
- płeci (czy kobieta może nosić to samo co mężczyzna),
- bogactwie (czy ostentacja jest dobrze widziana, czy nie),
- religii (czy but